Fundusz alimentacyjny: Oblicz dochód rodziny krok po kroku (2025/2026)

Fundusz Alimentacyjny to niezwykle ważne wsparcie dla rodziców samotnie wychowujących dzieci, w sytuacji gdy egzekucja alimentów od drugiego rodzica jest bezskuteczna. Aby ubiegać się o to świadczenie, kluczowe jest prawidłowe obliczenie dochodu rodziny. W tym praktycznym przewodniku, przygotowanym z myślą o okresie świadczeniowym 2025/2026, pokażę Ci krok po kroku, jak to zrobić, abyś mógł świadomie ocenić swoje szanse na uzyskanie pomocy.

Zacznijmy od najważniejszej informacji: kluczowy próg dochodowy, który uprawnia do świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2025/2026, wynosi 1209 zł netto miesięcznie na osobę w rodzinie. Pamiętaj, że to kwota netto, co oznacza, że musimy uwzględnić dochód po odliczeniu podatków i składek. Przekroczenie tej kwoty nie zawsze oznacza brak świadczenia, ale o tym za chwilę.

Przy obliczaniu dochodu na osobę, niezwykle ważne jest prawidłowe określenie składu rodziny. Do rodziny, w kontekście Funduszu Alimentacyjnego, wliczamy następujące osoby:

• Rodzice osoby uprawnionej (czyli dziecka, na które ubiegasz się o alimenty).
• Małżonek rodzica.
• Osoba, z którą rodzic wychowuje wspólne dziecko.
• Dzieci pozostające na utrzymaniu, w wieku do ukończenia 25. roku życia, jeśli się uczą (np. w szkole, na studiach). Jeśli dziecko posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, limit wieku nie obowiązuje.
• Sama osoba uprawniona (czyli dziecko, na które ubiegasz się o świadczenie).

Co istotne, rodzica zobowiązanego do płacenia alimentów na rzecz osoby uprawnionej nie wlicza się do składu rodziny. To częsty błąd, który może zafałszować obliczenia.

Teraz przejdźmy do tego, co wliczamy, a czego nie wliczamy do dochodu. Do kryterium dochodowego należy wliczyć przede wszystkim przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych (po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu, należnego podatku dochodowego oraz składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne). Wliczamy także dochód z działalności opodatkowanej ryczałtem oraz niektóre dochody nieopodatkowane, takie jak alimenty na rzecz dzieci czy stypendia socjalne. Pamiętaj, że od sumy dochodów odlicza się kwotę alimentów płaconych na rzecz innych osób.

Dochody wliczane do kryterium dochodowego (przykłady):

• Wynagrodzenie z umowy o pracę, umowy zlecenia, umowy o dzieło (po odliczeniach).
• Dochody z działalności gospodarczej (po odliczeniach).
• Emerytury, renty.
• Alimenty zasądzone na rzecz dzieci w rodzinie (od drugiego rodzica).
• Stypendia socjalne, szkolne, doktoranckie.
• Zasiłki chorobowe, macierzyńskie (wypłacane z ZUS lub od pracodawcy).
• Dochody z gospodarstwa rolnego.

Dochody niewliczane do kryterium dochodowego (przykłady):

• Świadczenie wychowawcze "800 plus".
• Jednorazowe zapomogi z tytułu urodzenia dziecka.
• Dodatki do zasiłku rodzinnego.
• Zasiłki pielęgnacyjne.
• Świadczenia z pomocy społecznej (np. zasiłki celowe, stałe).
• Zwrot kosztów dojazdu do pracy.
• Dochody z programów aktywizacji zawodowej.
• Świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego otrzymywane na inne dzieci.

Precyzyjne obliczenia: jak ustalić dochód netto na osobę?

Aby obliczyć kryterium dochodowe na okres świadczeniowy 2025/2026, co do zasady, bierzemy pod uwagę dochody uzyskane w roku kalendarzowym 2024. To jest nasz rok bazowy i jego prawidłowe rozliczenie jest fundamentem całego procesu. Wszelkie zmiany w dochodach, które nastąpiły po tym roku, będą rozpatrywane w kontekście dochodu utraconego lub uzyskanego.

Do potwierdzenia dochodów z 2024 roku będziesz potrzebować szeregu dokumentów. Przygotuj je wcześniej, aby usprawnić proces składania wniosku:

• PIT-11, PIT-36, PIT-37, PIT-28 lub inne deklaracje podatkowe za rok 2024.
• Zaświadczenia o dochodach z zakładu pracy (jeśli nie masz PIT-u lub w przypadku dochodów nieopodatkowanych).
• Zaświadczenia o opłaconych składkach ZUS i zdrowotnych (jeśli nie są wykazane w PIT).
• Zaświadczenie od komornika o bezskuteczności egzekucji alimentów za 2024 rok.
• Oświadczenia o wysokości alimentów otrzymanych na rzecz dzieci w 2024 roku.
• Zaświadczenia o wysokości stypendiów socjalnych, naukowych, doktoranckich otrzymanych w 2024 roku.
• Oświadczenie o dochodach niepodlegających opodatkowaniu, np. z pracy za granicą.
• Zaświadczenie z urzędu gminy o wielkości gospodarstwa rolnego w hektarach przeliczeniowych za rok 2024.

Obliczenie dochodu netto z umowy o pracę, zlecenia czy o dzieło wymaga uwzględnienia przychodu po odliczeniu kilku kluczowych pozycji. Musisz odjąć koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy oraz składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Te kwoty znajdziesz zazwyczaj na swoim PIT-11, który otrzymujesz od pracodawcy. Na przykład, jeśli w PIT-11 masz kwotę "przychód" (brutto), a następnie "koszty uzyskania przychodu", "zaliczka na podatek" oraz "składki na ubezpieczenia społeczne" i "składki na ubezpieczenie zdrowotne", to Twój dochód netto to: przychód - koszty - podatek - składki ZUS - składki zdrowotne.

W przypadku dochodów z działalności gospodarczej, sposób obliczeń zależy od formy opodatkowania. Jeśli rozliczasz się na zasadach ogólnych (PIT-36), dochodem jest różnica między przychodem a kosztami uzyskania przychodu, po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz należnego podatku. Jeśli rozliczasz się ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych (PIT-28), do dochodu wlicza się przychód po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz zapłaconego ryczałtu. Ważne jest, aby mieć wszystkie dokumenty potwierdzające te kwoty.

Jak wspomniałem wcześniej, do dochodu wliczamy również niektóre dochody nieopodatkowane. Są to na przykład alimenty na rzecz dzieci (te, które faktycznie otrzymujesz od drugiego rodzica), stypendia socjalne, stypendia szkolne czy doktoranckie. Pamiętaj jednak, że świadczenie "800 plus" nie jest wliczane do dochodu, co jest bardzo dobrą wiadomością dla wielu rodzin.

Dochód z gospodarstwa rolnego oblicza się w specyficzny sposób. Przyjmuje się, że z 1 hektara przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego (GUS). Musisz więc sprawdzić aktualną wysokość tego dochodu za rok bazowy (2024) i pomnożyć ją przez liczbę posiadanych hektarów przeliczeniowych.

Zmiany w sytuacji finansowej: dochód utracony i uzyskany

Życie bywa dynamiczne, a sytuacja finansowa rodziny może zmienić się po roku bazowym. W takich przypadkach wchodzą w grę pojęcia "dochodu utraconego" i "dochodu uzyskanego". Dochód utracony to dochód, którego członek rodziny już nie uzyskuje po roku bazowym (2024). Przykłady to utrata pracy, zakończenie umowy zlecenia, przejście na urlop wychowawczy po 2024 roku, czy utrata prawa do zasiłku dla bezrobotnych. W takiej sytuacji dochód utracony nie jest wliczany do dochodu rodziny, co może znacząco poprawić Twoją sytuację w kontekście kryterium dochodowego.

Z kolei dochód uzyskany to dochód, który członek rodziny zaczął uzyskiwać po roku bazowym (2024) i uzyskuje go nadal w momencie składania wniosku. Może to być podjęcie nowej pracy, rozpoczęcie działalności gospodarczej, czy uzyskanie prawa do emerytury lub renty. Dochód uzyskany jest wliczany do dochodu rodziny od miesiąca następującego po miesiącu jego uzyskania, co oznacza, że musisz przedstawić zaświadczenie o dochodzie z pierwszego pełnego miesiąca pracy.

Aby udokumentować te zmiany, będziesz potrzebować odpowiednich zaświadczeń:

Dokumenty potwierdzające utratę dochodu:

• Świadectwo pracy lub umowa cywilnoprawna (np. zlecenie) potwierdzająca datę zakończenia zatrudnienia.
• Decyzja o utracie prawa do zasiłku dla bezrobotnych.
• Zaświadczenie o dacie przejścia na urlop wychowawczy.
• Inne dokumenty potwierdzające faktyczną utratę źródła dochodu.

Dokumenty potwierdzające uzyskanie dochodu:

• Umowa o pracę, umowa zlecenia, decyzja o przyznaniu emerytury/renty.
• Zaświadczenie od pracodawcy o wysokości dochodu netto z pierwszego pełnego miesiąca zatrudnienia.
• W przypadku działalności gospodarczej oświadczenie o dochodzie z pierwszego pełnego miesiąca prowadzenia działalności.

"Złotówka za złotówkę": wsparcie nawet po przekroczeniu progu

Jedną z najważniejszych zmian w Funduszu Alimentacyjnym jest wprowadzenie mechanizmu "złotówka za złotówkę". Oznacza to, że przekroczenie progu dochodowego (1209 zł netto na osobę) nie powoduje automatycznej utraty prawa do świadczenia. Zamiast tego, świadczenie jest pomniejszane o kwotę, o jaką dochód został przekroczony. To bardzo korzystne rozwiązanie, które pozwala na uzyskanie wsparcia nawet tym rodzinom, które minimalnie przekraczają kryterium.

Pozwól, że przedstawię Ci prosty przykład liczbowy, abyś mógł to lepiej zrozumieć. Załóżmy, że w Twojej rodzinie są trzy osoby (Ty i dwoje dzieci), a Wasz łączny dochód netto z roku bazowego 2024 wyniósł 3800 zł miesięcznie.

1. Oblicz dochód na osobę: 3800 zł / 3 osoby = 1266,67 zł na osobę.
2. Sprawdź przekroczenie progu: 1266,67 zł - 1209 zł = 57,67 zł. Oznacza to, że dochód na osobę przekracza próg o 57,67 zł.
3. Oblicz kwotę pomniejszenia: Całkowite przekroczenie progu dla rodziny to 57,67 zł * 3 osoby = 173 zł (lub prościej: 3800 zł - (1209 zł * 3 osoby) = 3800 zł - 3627 zł = 173 zł).
4. Oblicz wysokość świadczenia po zastosowaniu "złotówka za złotówkę": Załóżmy, że zasądzone alimenty na Twoje dzieci wynoszą 800 zł miesięcznie. W normalnej sytuacji otrzymałbyś 800 zł (lub do 1000 zł, jeśli alimenty byłyby wyższe). Zgodnie z zasadą "złotówka za złotówkę", od kwoty 800 zł odejmujemy kwotę przekroczenia, czyli 173 zł.
5. Wysokość świadczenia: 800 zł - 173 zł = 627 zł.

Bardzo ważnym warunkiem wypłaty świadczenia po zastosowaniu mechanizmu "złotówka za złotówkę" jest to, aby kwota świadczenia po odliczeniu nie była niższa niż 100 zł. W przeciwnym razie, jeśli po odliczeniu przekroczenia kwota świadczenia spadnie poniżej 100 zł, świadczenie z Funduszu Alimentacyjnego nie będzie przysługiwało.

Unikaj pułapek: najczęstsze błędy w obliczeniach dochodu

W mojej praktyce często widzę, że wnioskodawcy popełniają kilka typowych błędów, które mogą skutkować odrzuceniem wniosku lub nieprawidłowym obliczeniem świadczenia. Przede wszystkim, do celów Funduszu Alimentacyjnego zawsze liczy się dochód netto, czyli po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu, podatku dochodowego i składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Bardzo często wnioskodawcy mylą dochód brutto z netto, co prowadzi do zawyżenia dochodu rodziny i przekroczenia progu. Zawsze upewnij się, że patrzysz na kwoty po wszystkich odliczeniach.

Kolejnym częstym błędem są pomyłki dotyczące składu rodziny. Pamiętaj, aby nie wliczać rodzica zobowiązanego do płacenia alimentów. To kluczowa zasada. Z drugiej strony, nie zapominaj o wliczeniu do rodziny wszystkich dzieci pozostających na Twoim utrzymaniu, które uczą się i nie ukończyły 25. roku życia. Pominięcie którejkolwiek z tych osób może znacząco wpłynąć na wynik obliczeń dochodu na osobę.

Na koniec, zwróć uwagę na konieczność uwzględnienia wszystkich źródeł dochodu, w tym tych nieopodatkowanych, które są wliczane do kryterium. Mówię tu o alimentach na rzecz dzieci (tych, które faktycznie otrzymujesz), stypendiach socjalnych czy innych świadczeniach, które nie są opodatkowane, ale wpływają na Twoją sytuację finansową. Jednocześnie pamiętaj o konieczności odliczania alimentów, które Ty płacisz na rzecz innych osób (np. na dzieci z poprzedniego związku). Te kwoty zmniejszają Twój dochód do celów Funduszu Alimentacyjnego.

Po obliczeniach: co dalej z wnioskiem o Fundusz Alimentacyjny?

Gdy już dokładnie obliczysz swój dochód i upewnisz się, że spełniasz kryteria, możesz złożyć wniosek o świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego. Na okres świadczeniowy 2025/2026 wnioski zazwyczaj można składać od 1 lipca 2025 roku. Złożenie wniosku w lipcu lub sierpniu gwarantuje, że świadczenie zostanie wypłacone od początku okresu świadczeniowego, czyli od 1 października 2025 roku. Jeśli złożysz wniosek później, świadczenie będzie przysługiwać od miesiąca złożenia wniosku.

Oprócz dokumentów potwierdzających dochód, będziesz potrzebować także innych zaświadczeń i oświadczeń:

• Dowód osobisty wnioskodawcy.
• Skrócony odpis aktu urodzenia dziecka (lub dzieci), na które ubiegasz się o świadczenie.
• Wyrok sądowy zasądzający alimenty na rzecz dziecka (lub dzieci).
• Zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji alimentów (wydane przez komornika sądowego).
• Zaświadczenie ze szkoły lub uczelni o kontynuowaniu nauki przez dzieci w wieku powyżej 18. roku życia.
• Oświadczenie o dochodach niepodlegających opodatkowaniu (jeśli takie posiadasz).
• Inne dokumenty potwierdzające sytuację rodzinną i dochodową, np. orzeczenie o niepełnosprawności dziecka.

Na koniec, warto wspomnieć o planowanych zmianach w waloryzacji progu dochodowego Funduszu Alimentacyjnego. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pracuje nad wprowadzeniem corocznej waloryzacji, co byłoby dużym ułatwieniem i zapewniłoby bardziej realne wsparcie. Obecnie waloryzacja odbywa się co 3 lata. Szacuje się, że nowy próg dochodowy, który mógłby obowiązywać od kolejnego okresu świadczeniowego (2026/2027), mógłby wynieść około 1665 zł, bazując na prognozowanym minimalnym wynagrodzeniu. To dobra wiadomość, która może otworzyć drzwi do wsparcia dla większej liczby rodzin w przyszłości.